پرسشنامه استاندارد تفکر استراتژیک گلدمن (2001)

مشخصات پرسشنامه استاندارد تفکر استراتژیک

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد تفکر استراتژیک

تعریف مفهومی

تفکر استراتژیک به عنوان یک سازه شناختی و مدیریتی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه توانایی‌ها، مهارت‌ها و فرآیندهای ذهنی اطلاق می‌گردد که فرد یا سازمان را قادر می‌سازد تا با نگاهی نظام‌مند، آینده‌نگر و خلاقانه، محیط پیچیده و پویای خود را تحلیل کرده، الگوها و روابط پنهان را شناسایی نموده و با استفاده از هوشیاری محیطی و تفکر فرضیه‌محور، مسیرهای نوآورانه و مزیت‌آفرین را برای دستیابی به اهداف بلندمدت ترسیم و اجرا نماید. این سازه نه تنها شامل ابعاد تحلیلی و برنامه‌ریزی نظیر دیدگاه سیستمی و تفکر در طول زمان می‌شود، بلکه جنبه‌های رفتاری و سازمانی مانند خلاقیت، تنوع در الگوهای ذهنی، تعارض سازنده و فرهنگ سازمانی پشتیبان را نیز دربرمی‌گیرد و ریشه در تعامل پیچیده عوامل فردی، گروهی و ساختاری دارد (گلدمن، ۲۰۰۱).

تعریف عملیاتی

تفکر استراتژیک نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۵۹ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پانزده مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه دیدگاه سیستمی (شامل نگاه کل‌نگر، درک تعاملات اجزاء، روابط عمودی و افقی و پویایی‌های محیطی) با ۱۰ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰

• مؤلفه تمرکز بر قصد و نیت استراتژیک (شامل چشم‌اندازسازی، تعیین اهداف ارزشمند و ترسیم آینده مطلوب) با ۷ گویه: سوالات ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷

• مؤلفه خلاقیت (شامل تولید راه‌حل‌های متعدد، ترکیب ایده‌ها، بازنگری مدل‌های ذهنی و تفکر جانبی) با ۶ گویه: سوالات ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳

• مؤلفه تفکر در طول زمان/افق زمانی تصمیمات (شامل استفاده از تجارب گذشته، شناسایی الگوها و پیش‌بینی آینده) با ۵ گویه: سوالات ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸

• مؤلفه استفاده هوشمندانه از فرصت‌ها (شامل بازنگری استراتژی‌ها و طراحی گزینه‌های جدید محیطی) با ۲ گویه: سوالات ۲۹، ۳۰

• مؤلفه تفکر فرضیه‌محور (شامل طرح و آزمون فرضیات مؤثر درباره محیط کسب‌وکار) با ۲ گویه: سوالات ۳۱، ۳۲

• مؤلفه تنوع در الگوهای ذهنی پردازش اطلاعات (شامل استفاده از تصاویر، چارچوب‌ها و نقشه‌های ذهنی برای مفهوم‌سازی) با ۲ گویه: سوالات ۳۳، ۳۴

• مؤلفه هوشیاری محیطی (شامل شناسایی موضوعات استراتژیک، ارزیابی محیط، سازش با ابهام، توجه به فرصت‌ها و آگاهی از رقبا) با ۹ گویه: سوالات ۳۵، ۳۶، ۳۷، ۳۸، ۳۹، ۴۰، ۴۱، ۴۲، ۴۳

• مؤلفه تنوع مرتبط با شغل (شامل تجارب، مهارت‌ها و دیدگاه‌های متنوع در ارتباط با فعالیت‌های شناختی شغل) با ۳ گویه: سوالات ۴۴، ۴۵، ۴۶

• مؤلفه تعارض مرتبط با وظیفه (شامل اختلاف‌نظر درباره محتوا و اهداف وظایف شغلی) با ۱ گویه: سوال ۴۷

• مؤلفه تعارض رابطه‌ای (شامل عدم انطباق و مشاجرات فردی میان اعضای گروه) با ۱ گویه: سوال ۴۸

• مؤلفه فرهنگ سازمانی (شامل فرهنگ پشتیبان رفتار اثربخش، فضای مثبت‌اندیشی و فرهنگ همسو با خلاقیت) با ۳ گویه: سوالات ۴۹، ۵۰، ۵۱

• مؤلفه مشارکت مدیریت میانی (شامل میزان مشارکت و تعیین فرد مسئول تفکر استراتژیک) با ۲ گویه: سوالات ۵۲، ۵۳

• مؤلفه ساختار سازمانی (شامل ساختار ارگانیک، توجه به نیازمندی‌های استراتژیک و ساختار مشوق تغییر) با ۳ گویه: سوالات ۵۴، ۵۵، ۵۶

• مؤلفه فرآیندها و سیستم‌ها (شامل طراحی فرآیندهای مشوق تغییر، سیستم‌های پاداش با معیارهای بلندمدت و فرآیندهای منعطف تصمیم‌گیری) با ۳ گویه: سوالات ۵۷، ۵۸، ۵۹

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد تفکر استراتژیک

روایی:

در حوزه مطالعات مدیریت استراتژیک و رفتار سازمانی، یکی از شاخص‌های کلیدی برای اطمینان از کیفیت یک ابزار اندازه‌گیری، میزان توانایی آن در سنجش دقیق و جامع مفهوم مورد نظر است که با عنوان اعتبار یا روایی شناخته می‌شود و نشان می‌دهد که آیا یک پرسشنامه به واقع، سازه‌ی مدنظر را با تمام ابعاد و پیچیدگی‌های آن می‌سنجد یا اینکه صرفاً ظاهری از آن را ارائه می‌دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند ترجمه و اعتباریابی این پرسشنامه در ایران، پژوهشگران به منظور حصول اطمینان از تناسب محتوایی گویه‌ها با فرهنگ و بافت سازمانی کشور، از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات جمعی از متخصصان و خبرگان حوزه مدیریت استراتژیک و علوم شناختی استفاده نمودند. تحلیل‌های آنان نشان داد که گویه‌های این ابزار از هماهنگی مفهومی بالایی با سازه‌ی تفکر استراتژیک و ابعاد پانزده‌گانه آن برخوردار هستند و شاخص روایی محتوایی (CVR) برای کل پرسشنامه مقدار ۰.۸۰ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از حداقل معیار پذیرش یعنی ۰.۷ قرار دارد، می‌توان با اطمینان خاطر اذعان نمود که پرسشنامه تفکر استراتژیک گلدمن از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و کاربرد آن در پژوهش‌های مرتبط با مدیریت راهبردی و توسعه سازمانی در سازمان‌های ایرانی از اعتبار علمی کافی برخوردار می‌باشد.

پایایی:

پایایی یا قابلیت اعتماد یک ابزار اندازه‌گیری، به میزان دقت، ثبات و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط مختلف و در طول زمان اشاره دارد و نشان می‌دهد که یک پرسشنامه تا چه حد از خطاهای تصادفی و نوسانات مزاحم در امان بوده و می‌توان بر یافته‌های حاصل از آن برای تصمیم‌گیری‌های راهبردی و سازمانی اتکا نمود (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند هنجاریابی این پرسشنامه در ایران، به منظور بررسی همسانی درونی و پایایی آن، از روش محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که نتایج نشان داد مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۹ بوده است. این مقدار بالا حاکی از همبستگی درونی عالی و انسجام قوی بین گویه‌های پرسشنامه می‌باشد و نشان می‌دهد که تمامی سوالات به خوبی سازه‌ی تفکر استراتژیک را در فرهنگ ایرانی اندازه‌گیری می‌کنند. نظر به اینکه این ضریب به مراتب بیشتر از معیار استاندارد ۰.۷ قرار دارد، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه تفکر استراتژیک گلدمن از پایایی بسیار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری و استحکام لازم برای استفاده در پژوهش‌های علمی، ارزیابی‌های سازمانی و طرح‌های توسعه مدیریت راهبردی برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه