پرسشنامه استاندارد هوش سازمانی آلبرخت (2002)

مشخصات پرسشنامه استاندارد هوش سازمانی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد هوش سازمانی

تعریف مفهومی

هوش سازمانی به عنوان یک سازه چندبعدی در حوزه مدیریت و رفتار سازمانی تعریف می‌شود که به ظرفیت و توانایی سازمان در جمع‌آوری، پردازش، تفسیر و به‌کارگیری مؤثر اطلاعات و دانش در جهت سازگاری با محیط متغیر، حل مسائل پیچیده و دستیابی به اهداف استراتژیک اطلاق می‌گردد. این مفهوم شامل هفت مؤلفه کلیدی چشم‌انداز استراتژیک، سرنوشت مشترک، تمایل به تغییر، تعهد و خوش‌بینی، هم‌راستایی و هم‌خوانی، توسعه دانش و فشار عملکرد است که همگی بیانگر توانایی سازمان در یادگیری، نوآوری و پاسخگویی هوشمندانه به چالش‌های محیطی می‌باشند (آلبرخت، ۲۰۰۲).

تعریف عملیاتی

هوش سازمانی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۱ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در هفت مؤلفه اصلی زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه چشم‌انداز استراتژیک (محوریت وجود گفتمان مستمر استراتژیک، بررسی سالانه محیط و بیانیه چشم‌انداز و مأموریت) با ۳ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳

• مؤلفه سرنوشت مشترک (محوریت حس تعلق، شراکت با مدیریت و باور به چشم‌انداز سازمان) با ۳ گویه: سوالات ۴، ۵، ۶

• مؤلفه تمایل به تغییر (محوریت حمایت از نوآوری، یافتن روش‌های بهتر و پذیرش اشتباهات توسط رهبران) با ۳ گویه: سوالات ۷، ۸، ۹

• مؤلفه تعهد و خوش‌بینی (محوریت کیفیت زندگی کاری، افتخار به تعلق سازمانی و خوش‌بینی نسبت به فرصت‌های شغلی) با ۳ گویه: سوالات ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه هم‌راستایی و هم‌خوانی (محوریت تناسب ساختار با مأموریت، تنظیم قوانین بر اساس اولویت‌ها و انتقال اختیار به سطوح پایین) با ۳ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵

• مؤلفه توسعه دانش (محوریت مطالعه ایده‌های جدید، نهادینه‌سازی یادگیری مستمر و درک مهارت‌های کارکنان) با ۳ گویه: سوالات ۱۶، ۱۷، ۱۸

• مؤلفه فشار عملکرد (محوریت درک نقش‌ها و مسئولیت‌ها، احساس تأثیر کار بر موفقیت سازمان و تأثیر عملکرد بر جبران خدمات) با ۳ گویه: سوالات ۱۹، ۲۰، ۲۱

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد هوش سازمانی

روایی:

در حوزه سنجش و اندازه‌گیری در علوم مدیریت و سازمانی، اعتبار یک ابزار به این معناست که آیا آن ابزار می‌تواند ویژگی یا سازه مورد نظر را به درستی و با دقت کافی اندازه‌گیری کند و نتایج حاصل از آن با واقعیت‌های موجود همخوانی داشته باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۲) در فرآیند ترجمه و اعتباریابی این پرسشنامه در ایران، از روش روایی محتوا برای تایید گویه‌ها و ابعاد آن استفاده نمودند. نتایج بررسی روایی محتوایی نشان داد که تمامی گویه‌ها از نظر متخصصان حوزه مدیریت و رفتار سازمانی، توانایی لازم برای سنجش هوش سازمانی را داشته و نمره روایی محتوایی این ابزار برابر با ۰.۸۶ به دست آمد که با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، روایی محتوایی پرسشنامه استاندارد هوش سازمانی آلبرخت مورد تایید قرار می‌گیرد.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، بیانگر میزان ثبات، دقت و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط اجرای یکسان است و نشان می‌دهد که آیا ابزار مذکور در دفعات مختلف، نتایج مشابهی را ارائه می‌دهد یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۲) به منظور بررسی پایایی این پرسشنامه از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بهره گرفتند. ضریب پایایی محاسبه شده برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۹ به دست آمد که نشان‌دهنده پایایی بسیار مطلوب و قابل قبول این ابزار است. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، پایایی پرسشنامه استاندارد هوش سازمانی آلبرخت مورد تایید قرار گرفته و می‌توان با اطمینان از نتایج آن در پژوهش‌های مدیریتی و سازمانی استفاده نمود.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه