پرسشنامه استاندارد مهار هیجانی

مشخصات پرسشنامه استاندارد مهار هیجانی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد مهار هیجانی

تعریف مفهومی

مهار هیجانی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که شامل مجموعه‌ای از راهبردها و فرآیندهای شناختی، رفتاری و عاطفی است که فرد برای مدیریت، تنظیم و کنترل هیجانات و واکنش‌های عاطفی خود در مواجهه با موقعیت‌های مختلف به کار می‌گیرد. این سازه شامل چهار مؤلفه اصلی بازداری هیجانی (توانایی پنهان‌سازی و مهار ابراز هیجانات)، کنترل پرخاشگری (مدیریت خشم و رفتارهای تهاجمی)، مرور ذهنی (تمایل به تفکر مکرر درباره رویدادهای هیجانی گذشته) و کنترل خوش‌خیم (توانایی حفظ آرامش و رفتارهای سنجیده در شرایط هیجانی) می‌باشد که نقش کلیدی در سلامت روان، کیفیت روابط بین‌فردی و سازگاری عاطفی ایفا می‌کند (راجرز و همکاران، ۲۰۰۷).

تعریف عملیاتی

مهار هیجانی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۵۶ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه بازداری هیجانی (محوریت پنهان‌سازی، مهار و عدم ابراز هیجانات درونی) با ۱۴ گویه: سوالات ۱، ۶، ۸، ۱۱، ۱۶، ۲۰، ۲۳، ۲۵، ۳۰، ۳۷، ۴۳، ۵۰، ۵۲، ۵۶

• مؤلفه کنترل پرخاشگری (محوریت مدیریت خشم، کنترل رفتارهای تهاجمی و واکنش‌های تند) با ۱۴ گویه: سوالات ۲، ۱۰، ۱۲، ۱۵، ۱۸، ۱۹، ۲۴، ۲۶، ۲۷، ۳۳، ۳۶، ۴۰، ۴۴، ۴۸

• مؤلفه مرور ذهنی (محوریت تفکر مکرر، نشخوار ذهنی و یادآوری مداوم رویدادهای هیجانی گذشته) با ۱۴ گویه: سوالات ۳، ۹، ۱۳، ۲۲، ۲۸، ۳۱، ۳۲، ۳۴، ۳۸، ۴۱، ۴۶، ۴۹، ۵۱، ۵۳

• مؤلفه کنترل خوش‌خیم (محوریت حفظ آرامش، رفتارهای سنجیده و برنامه‌ریزی شده در شرایط هیجانی) با ۱۴ گویه: سوالات ۴، ۵، ۷، ۱۴، ۱۷، ۲۱، ۲۹، ۳۵، ۳۹، ۴۲، ۴۵، ۴۷، ۵۴، ۵۵

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد مهار هیجانی

روایی:

در حوزه روان‌شناسی هیجان و تنظیم عواطف، اعتبار یا روایی یک ابزار اندازه‌گیری به این معناست که آن ابزار تا چه اندازه می‌تواند به طور دقیق و عینی، سازه یا مفهوم مورد نظر را اندازه‌گیری کند و از محتوایی جامع، مرتبط و متناسب با هدف پژوهش برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رحیمی و همکاران (۱۳۹۵) در مطالعه‌ای که با هدف اعتباریابی پرسشنامه مهار هیجانی در ایران انجام دادند، با استفاده از روش روایی محتوا و با کسب نظرات اصلاحی و تأییدی متخصصان حوزه روان‌شناسی بالینی و مشاوره، نمره روایی محتوایی را ۰.۸۸ محاسبه کردند. از آنجا که این میزان به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ است، می‌توان استدلال کرد که گویه‌های این پرسشنامه از اعتبار و تناسب محتوایی بسیار مطلوبی برای سنجش ابعاد مختلف مهار هیجانی برخوردار بوده و کاربرد آن در تحقیقات مختلف روان‌شناسی، مشاوره و علوم تربیتی، قابل اتکا و معتبر خواهد بود.

پایایی:

در علوم رفتاری و پژوهش‌های روانشناختی، قابلیت اعتماد یا پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، بیانگر میزان ثبات، دقت و همسانی درونی نتایج حاصل از آن در شرایط اجرای یکسان و در زمان‌های متفاوت است و نشان‌دهنده آن است که ابزار مذکور تا چه اندازه عاری از خطاهای تصادفی و عوامل مداخله‌گر می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۶) در تحقیق خود با هدف ارزیابی پایایی پرسشنامه مهار هیجانی، از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب پایایی کل پرسشنامه را ۰.۹۰ و ضرایب پایایی مؤلفه‌های بازداری هیجانی، کنترل پرخاشگری، مرور ذهنی و کنترل خوش‌خیم را به ترتیب ۰.۸۸، ۰.۸۷، ۰.۸۶ و ۰.۸۵ به دست آوردند. با توجه به اینکه این مقادیر به طور چشمگیری بالاتر از سطح قابل قبول ۰.۷ هستند، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه از همسانی درونی عالی و پایایی بسیار بالایی در جامعه ایرانی برخوردار است و پژوهشگران می‌توانند با اطمینان خاطر از این ابزار برای سنجش دقیق و معتبر مهار هیجانی در طرح‌های پژوهشی و مراکز مشاوره استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه