پرسشنامه استرس شغلی پارکر و همکاران (2020)

مشخصات پرسشنامه استرس شغلی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استرس شغلی

تعریف مفهومی

استرس شغلی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی در حوزه روانشناسی صنعتی و سازمانی تعریف می‌شود که به مجموعه واکنش‌های فیزیولوژیکی، روانی و رفتاری نامطلوب افراد در پاسخ به فشارها، انتظارات و شرایط دشوار محیط کار اطلاق می‌گردد. این سازه شامل عواملی مانند حجم کاری بیش از حد، فرسودگی شغلی، تضاد و ابهام در نقش، و فشارهای محیطی و سازمانی می‌باشد که در صورت تداوم، می‌تواند به کاهش سلامت روانی، افت عملکرد شغلی و افزایش غیبت و ترک خدمت منجر شود (پارکر و همکاران، ۲۰۲۰).

تعریف عملیاتی

استرس شغلی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۸ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه فشار روانی و کاری (محوریت حجم کار بالا، فشار زمانی، پیچیدگی وظایف و خستگی ناشی از کار) با ۷ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷

• مؤلفه فرسودگی شغلی (محوریت کاهش انرژی و اشتیاق شغلی، بی‌معنایی کار، بی‌میلی و احساس ناتوانی در محیط کار) با ۷ گویه: سوالات ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴

• مؤلفه تضاد نقش و ابهام (محوریت انتظارات متناقض، ابهام در وظایف، تعارض ارزشی و عدم وضوح نقش شغلی) با ۷ گویه: سوالات ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱

• مؤلفه فشار محیطی و سازمانی (محوریت شرایط فیزیکی نامناسب، نبود حمایت اجتماعی، نگرانی از امنیت شغلی، مدیریت نامناسب و فرهنگ سازمانی نامطلوب) با ۷ گویه: سوالات ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸

روایی و پایایی پرسشنامه استرس شغلی

روایی:

در حوزه ارزیابی ابزارهای سنجش در روانشناسی صنعتی و سازمانی، یکی از معیارهای کلیدی برای تعیین کیفیت یک پرسشنامه، میزان همخوانی و تناسب محتوای آن با متغیر مورد بررسی است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های ابزار به خوبی ابعاد مختلف سازه را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه مربوطه بر محتوای آن اجماع دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رحیمی و همکاران (۱۳۹۹) در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه استرس شغلی پارکر در جامعه ایرانی انجام دادند، برای تعیین روایی این ابزار از روش روایی محتوا و کسب نظر متخصصان روانشناسی صنعتی و مدیریت منابع انسانی استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۸ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه استرس شغلی پارکر از روایی محتوایی بسیار مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای اندازه‌گیری دقیق این سازه در پژوهش‌های سازمانی و صنعتی محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در حوزه استرس و سلامت شغلی، پایایی به عنوان یکی از شاخص‌های اساسی، نمایانگر میزان دقت، ثبات و هماهنگی درونی نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اعتماد پژوهشگر را به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۴۰۰) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه استرس شغلی پارکر در نمونه‌ای از کارکنان صنایع مختلف ایران، از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۹ و برای مؤلفه‌های مختلف در دامنه ۰.۸۱ تا ۰.۸۷ گزارش شد. با توجه به اینکه تمامی ضرایب بدست آمده از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته‌اند، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه استرس شغلی پارکر از پایایی بسیار مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در طرح‌های پژوهشی، ارزیابی‌های سازمانی و مداخلات بهبود کیفیت زندگی کاری قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه