پرسشنامه استاندارد فرسودگی شغلی مزلاج 1981

مشخصات پرسشنامه استاندارد فرسودگی شغلی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد فرسودگی شغلی

تعریف مفهومی

فرسودگی شغلی به عنوان یک سازه روانشناختی و رفتاری چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه واکنش‌های جسمی، روانی و عاطفی ناشی از استرس مزمن در محیط کار اطلاق می‌گردد و شامل سه بعد اصلی خستگی عاطفی (احساس تهی شدن منابع هیجانی)، مسخ شخصیت (برخورد غیرانسانی و بی‌تفاوت با مراجعان) و فقدان موفقیت فردی (احساس ناکارآمدی و کاهش احساس شایستگی در انجام وظایف حرفه‌ای) است که در نتیجه مواجهه طولانی‌مدت با فشارهای شغلی و تعاملات بین‌فردی ایجاد می‌شود (مزلاج، ۱۹۸۱).

تعریف عملیاتی

فرسودگی شغلی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۳ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه خستگی عاطفی (محوریت احساس تهی‌شدگی، کاهش انرژی و فشار روانی ناشی از کار) با ۹ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۶، ۸، ۱۳، ۱۴، ۱۶، ۲۰

• مؤلفه مسخ شخصیت (محوریت برخورد غیرانسانی، بی‌تفاوتی و سنگدلی نسبت به مراجعان) با ۵ گویه: سوالات ۵، ۱۰، ۱۱، ۱۵، ۲۲

• مؤلفه فقدان موفقیت فردی (محوریت احساس ناکارآمدی، کاهش احساس شایستگی و عدم موفقیت در کار) با ۸ گویه: سوالات ۴، ۷، ۹، ۱۲، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۱

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد فرسودگی شغلی

روایی:

اعتبار یا روایی این ابزار سنجش به میزان توانایی آن در اندازه‌گیری دقیق سه بعد فرسودگی شغلی شامل خستگی عاطفی، مسخ شخصیت و فقدان موفقیت فردی اشاره دارد که نشان می‌دهد گویه‌ها تا چه حد محتوای مورد نظر را پوشش می‌دهند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کوچی (۱۳۹۴) در پژوهش خود برای بررسی روایی این پرسشنامه از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات متخصصان روانشناسی صنعتی و سازمانی استفاده کرد و نمره روایی ۰.۸۵ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، روایی محتوایی پرسشنامه فرسودگی شغلی مورد تایید قرار می‌گیرد و نشان می‌دهد که گویه‌های آن به خوبی قادر به سنجش ابعاد مختلف این سازه هستند.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری به میزان ثبات، همسانی درونی و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط مختلف اشاره دارد و نشان می‌دهد که ابزار تا چه حد می‌تواند نتایج قابل اعتمادی تولید کند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کوچی (۱۳۹۴) در تحقیق خود برای سنجش پایایی این پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرد و با تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده، ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۸ را به دست آورد. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، پایایی پرسشنامه فرسودگی شغلی مورد تایید قرار می‌گیرد و نشان‌دهنده همسانی درونی عالی این ابزار است که آن را برای استفاده در پژوهش‌های روانشناسی صنعتی، مدیریت منابع انسانی و رفتار سازمانی کاملاً قابل اعتماد می‌سازد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه