پرسشنامه جهت گیری مذهبی بهرامی 1378

مشخصات پرسشنامه جهت گیری مذهبی بهرامی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه جهت گیری مذهبی بهرامی

تعریف مفهومی

جهت‌گیری مذهبی به عنوان یک سازه روانشناختی و معنوی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه نگرش‌ها، باورها، انگیزه‌ها و رفتارهای فرد در ارتباط با دین و مذهب اطلاق می‌گردد و شامل چهار مؤلفه اصلی جهت‌گیری مذهبی (ارتباط عمیق با خدا و التزام به آموزه‌های دینی)، سازمان‌نیافتگی مذهبی (تردید، دودلی و پریشانی خاطر)، ارزنده‌سازی مذهبی (ارزیابی انعطاف‌ناپذیر از مذهب) و کام‌جویی (لذت‌طلبی و ترجیح آن بر ارزش‌های دینی) می‌باشد که ریشه در عوامل فردی، اجتماعی، فرهنگی و تربیتی دارد (بهرامی، ۱۳۷۸).

تعریف عملیاتی

جهت‌گیری مذهبی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۴۵ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه جهت‌گیری مذهبی (ارتباط عمیق قلبی با خدا، التزام به آموزه‌های دینی و توجه به آخرت) با ۱۴ گویه: سوالات ۹، ۱۵، ۲۰، ۲۳، ۲۴، ۲۷، ۳۱، ۳۵، ۳۸، ۴۰، ۴۱، ۴۳، ۴۴، ۴۵

• مؤلفه سازمان‌نیافتگی مذهبی (تردید، دودلی، ریا، ناخوشی از زندگی و پریشانی خاطر) با ۱۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۸، ۱۱، ۱۳، ۱۴، ۱۷، ۱۸، ۲۱، ۲۸، ۲۹، ۳۰، ۳۴، ۳۶، ۳۹

• مؤلفه ارزنده‌سازی مذهبی (ارزیابی انعطاف‌ناپذیر از مذهب و رفتارهای مذهبی) با ۷ گویه: سوالات ۴، ۱۰، ۱۲، ۱۶، ۱۹، ۲۲، ۳۲

• مؤلفه کام‌جویی (لذت‌طلبی، ترجیح لذت بر ارزش‌های دینی و تفسیر شخصی از دستورات دینی) با ۸ گویه: سوالات ۵، ۶، ۷، ۲۵، ۲۶، ۳۳، ۳۷، ۴۲

روایی و پایایی پرسشنامه جهت گیری مذهبی بهرامی

روایی:

برای بررسی اعتبار یک ابزار اندازه‌گیری، باید مشخص شود که آن ابزار تا چه میزان قادر است مفهوم مورد نظر را به طور دقیق و بدون سوگیری مورد سنجش قرار دهد و محتوای آن با هدف پژوهش و جامعه هدف هماهنگی کامل داشته باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). بهرامی (۱۳۷۸) در پژوهش خود به منظور بررسی اعتبار پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه روانشناسی دین و علوم تربیتی استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۴ را برای این ابزار نشان داد. عباسی (۱۳۹۳) نیز در پژوهش اعتباریابی خود در ایران، روایی این پرسشنامه را با استفاده از روش روایی محتوا و تحلیل عاملی تأییدی مورد بررسی قرار داد و آن را تایید کرد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از ۰.۷ می‌باشد، می‌توان نتیجه گرفت که روایی محتوایی پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی برای استفاده در پژوهش‌های مرتبط با روانشناسی دین و معنویت در ایران، از اعتبار مطلوبی برخوردار است.

پایایی:

پایایی یک آزمون، مبین میزان دقت، ثبات و همسانی درونی نتایج حاصل از آن است و مشخص می‌کند که آیا می‌توان در شرایط مشابه، به تکرارپذیری و قابلیت اعتماد نتایج اطمینان داشت یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). بهرامی (۱۳۷۸) در پژوهش خود به منظور بررسی پایایی پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که ضریب ۰.۸۶ را برای کل پرسشنامه گزارش نمودند. عباسی (۱۳۹۳) نیز در پژوهش اعتباریابی خود در ایران، پایایی این ابزار را با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار داد و ضریب ۰.۸۸ را برای کل پرسشنامه به دست آورد. این مقادیر که بالاتر از سطح استاندارد ۰.۷ هستند، نشان‌دهنده پایایی خوب و همسانی درونی مطلوب این ابزار در سنجش جهت‌گیری مذهبی بوده و امکان استفاده از آن را در پژوهش‌های معتبر حوزه روانشناسی دین و معنویت فراهم می‌آورد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه