پرسشنامه استاندارد دینداری اسلامی صافدل 1393

مشخصات پرسشنامه استاندارد دینداری اسلامی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد دینداری اسلامی

تعریف مفهومی

دینداری اسلامی به عنوان یک سازه چندبعدی و فرهنگی-روانشناختی تعریف می‌شود که بیانگر مجموعه باورها، نگرش‌ها، رفتارها، شعائر و تعهدات فرد نسبت به دین مبین اسلام در دو بعد اساسی عقاید دینی (شامل اعتقاد به خداوند، پیامبر، امامان، قرآن، حیات پس از مرگ و حسابرسی روز قیامت) و اعمال دینی (شامل پوشش، عبادات فردی و جمعی، شعائر، مشارکت دینی، معاشرت دینی و تکالیف فردی و جمعی) است که در مجموع نشان‌دهنده میزان التزام و پایبندی فرد به ارزش‌ها و دستورات اسلامی می‌باشد (صافدل، ۱۳۹۳).

تعریف عملیاتی

دینداری اسلامی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۱۸ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در هفت مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه عقاید (محوریت باورها و اعتقادات دینی فرد نسبت به اصول اساسی اسلام) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶

• مؤلفه پوشش (محوریت پایبندی به حجاب و پوشش اسلامی متناسب با آموزه‌های دینی) با ۱ گویه: سوال ۷

• مؤلفه عبادات فردی و مستحبات (محوریت انجام منظم نماز، تلاوت قرآن و سایر عبادات فردی) با ۲ گویه: سوالات ۸، ۹

• مؤلفه عبادات جمعی و شعائر (محوریت شرکت در نماز جماعت، حج، مجالس دینی و زیارت) با ۴ گویه: سوالات ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳

• مؤلفه مشارکت دینی و تکالیف مالی (محوریت کمک به امور خیریه و انفاق در راه خدا) با ۱ گویه: سوال ۱۴

• مؤلفه معاشرت دینی و روابط اجتماعی (محوریت انتخاب دوستان مذهبی و ارتباط با هم‌کیشان) با ۱ گویه: سوال ۱۵

• مؤلفه تکالیف فردی و جمعی (محوریت انجام واجبات، روزه، امر به معروف و نهی از منکر و ازدواج) با ۳ گویه: سوالات ۱۶، ۱۷، ۱۸

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد دینداری اسلامی

روایی:

منظور از اعتبار این پرسشنامه، توانایی آن در سنجش دقیق و جامع سازه دینداری اسلامی و ابعاد مختلف آن یعنی عقاید و اعمال دینی است که نشان می‌دهد گویه‌ها تا چه اندازه می‌توانند باورها و رفتارهای دینی فرد را به درستی منعکس کنند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). صافدل (۱۳۹۳) در پژوهش خود برای تعیین اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوایی با بهره‌گیری از نظرات متخصصان علوم اسلامی و روانشناسی استفاده کرد و نمره روایی ۰.۸۳ را به دست آورد. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه دینداری اسلامی صافدل از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و برای استفاده در پژوهش‌های حوزه روانشناسی دین، علوم تربیتی و مطالعات اسلامی در جامعه ایرانی مناسب است.

پایایی:

ثبات، دقت و قابلیت اتکای نتایج حاصل از پرسشنامه دینداری اسلامی در شرایط مختلف، نشان‌دهنده پایایی آن است که بیانگر این موضوع می‌باشد که این ابزار تا چه اندازه می‌تواند پاسخ‌های پایدار و قابل اعتمادی را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). صافدل (۱۳۹۳) برای محاسبه پایایی این پرسشنامه از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرد و ضریب پایایی ۰.۸۷ را برای کل پرسشنامه و ۰.۸۴ و ۰.۸۶ را به ترتیب برای ابعاد عقاید و اعمال دینی به دست آورد. با توجه به اینکه این ضرایب به طور قابل توجهی از ۰.۷ بالاتر هستند، می‌توان گفت که پرسشنامه دینداری اسلامی صافدل از پایایی بسیار مطلوبی برخوردار بوده و برای استفاده در تحقیقات علمی و ارزیابی‌های روانشناختی و دینی مناسب است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه