پرسشنامه محقق ساخته خویشتن‌داری

مشخصات پرسشنامه محقق ساخته خویشتن‌داری

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه محقق ساخته خویشتن‌داری

تعریف مفهومی

خویشتن‌داری به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به توانایی فرد در کنترل و تنظیم افکار، هیجانات، انگیزه‌ها و رفتارهای خود در جهت دستیابی به اهداف بلندمدت و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی اطلاق می‌گردد. این مفهوم شامل ظرفیت فرد برای تأخیر در پاداش‌های آنی، مقاومت در برابر وسوسه‌ها، انعطاف‌پذیری در مواجهه با تغییرات و حفظ تعادل میان نیازهای شخصی و الزامات اجتماعی است که ریشه در عوامل شناختی، عاطفی و تربیتی دارد (محقق، ۱۴۰۰).

تعریف عملیاتی

خویشتن‌داری نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۶۱ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه اصلی زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه توان فرد در متعالی عملکردن (محوریت توانایی فرد در تعیین اهداف والا، ایثار، بخشش و رعایت اصول اخلاقی) با ۱۶ گویه: سوالات ۲۲، ۲۳، ۲۸، ۲۹، ۳۰، ۳۲، ۳۳، ۳۵، ۳۶، ۳۷، ۳۹، ۴۴، ۴۶، ۴۷، ۴۸، ۵۳

• مؤلفه توان فرد در انعطاف (محوریت توانایی فرد در تطبیق با شرایط، تغییر روش‌ها و مدیریت افکار و هیجانات) با ۱۹ گویه: سوالات ۱، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۲۰، ۲۱، ۲۵، ۲۶

• مؤلفه توان فرد در صبر کردن (محوریت توانایی فرد در تأخیر پاداش، مقاومت در برابر وسوسه‌ها و رعایت نوبت) با ۱۱ گویه: سوالات ۳۱، ۳۸، ۴۲، ۴۹، ۵۱، ۵۲، ۵۷، ۵۸، ۵۹، ۶۰، ۶۱

• مؤلفه توان فرد در تغییر عادت (محوریت توانایی فرد در ترک عادات نامطلوب و ایجاد رفتارهای جدید سازگارانه) با ۷ گویه: سوالات ۳، ۱۲، ۱۹، ۲۴، ۳۴، ۴۰، ۵۰

• مؤلفه نداشتن رفتارهای انحرافی (محوریت پرهیز از رفتارهای پرخطر، تکانشی و غیراخلاقی) با ۶ گویه: سوالات ۲، ۲۷، ۴۱، ۴۵، ۵۴، ۵۶

روایی و پایایی پرسشنامه محقق ساخته خویشتن‌داری

روایی:

در حوزه سنجش و اندازه‌گیری در علوم روانشناختی، اعتبار یک ابزار به این معناست که آیا آن ابزار می‌تواند ویژگی یا سازه مورد نظر را به درستی و با دقت کافی اندازه‌گیری کند و نتایج حاصل از آن با واقعیت‌های موجود همخوانی داشته باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محقق (۱۴۰۰) در فرآیند ساخت و اعتباریابی این پرسشنامه، از روش روایی محتوا برای تایید گویه‌ها و ابعاد آن استفاده نمود. نتایج بررسی روایی محتوایی نشان داد که تمامی گویه‌ها از نظر متخصصان حوزه روانشناسی و علوم تربیتی، توانایی لازم برای سنجش خویشتن‌داری را داشته و نمره روایی محتوایی این ابزار برابر با ۰.۸۷ به دست آمد که با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، روایی محتوایی پرسشنامه محقق ساخته خویشتن‌داری مورد تایید قرار می‌گیرد.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، بیانگر میزان ثبات، دقت و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط اجرای یکسان است و نشان می‌دهد که آیا ابزار مذکور در دفعات مختلف، نتایج مشابهی را ارائه می‌دهد یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محقق (۱۴۰۰) به منظور بررسی پایایی این پرسشنامه از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بهره گرفت. ضریب پایایی محاسبه شده برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۴ به دست آمد که نشان‌دهنده پایایی مطلوب و قابل قبول این ابزار است. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، پایایی پرسشنامه محقق ساخته خویشتن‌داری مورد تایید قرار گرفته و می‌توان با اطمینان از نتایج آن در پژوهش‌های روانشناسی و علوم تربیتی استفاده نمود.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه