پرسشنامه استاندارد آموزشهای شهروندی

مشخصات پرسشنامه آموزشهای شهروندی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه آموزشهای شهروندی

تعریف مفهومی

آموزش‌های شهروندی به عنوان یک سازه چندبعدی و اجتماعی، به مجموعه دانش‌ها، نگرش‌ها، ارزش‌ها و مهارت‌هایی اطلاق می‌شود که به افراد کمک می‌کند تا به عنوان شهروندانی مسئول، فعال و مشارکت‌جو در جامعه نقش آفرینی کنند. این مفهوم شامل توانایی‌های شناختی، عاطفی و رفتاری مانند خودآگاهی، ارتباط مؤثر، تصمیم‌گیری، تفکر خلاق، مقابله با هیجانات، مشارکت اجتماعی و رعایت قوانین شهری و زیست‌محیطی است که زمینه‌ساز زندگی جمعی سالم و پویا می‌شود (نظری و همکاران، ۱۳۹۵).

تعریف عملیاتی

آموزش‌های شهروندی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۵۵ گویه این پرسشنامه در طیف پنج درجه‌ای لیکرت کسب می‌کند. این نمره در هفت مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه خودآگاهی (شناخت نقاط قوت، ضعف، حقوق، مسئولیت‌ها و درک دیگران) با ۸ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸

• مؤلفه ارتباط (برقراری ارتباط مؤثر، تنظيم وقت، گردآوری اطلاعات و برنامه‌ریزی) با ۸ گویه: سوالات ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه تصمیم‌گیری (شناسایی راه‌حل‌ها، پذیرش مسئولیت، یادگیری فعال و بررسی دقیق موقعیت‌ها) با ۸ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴

• مؤلفه تفکر خلاق (در میان گذاشتن احساسات، شناخت هیجانات، مقابله با ناکامی و کنار آمدن با موقعیت‌ها) با ۸ گویه: سوالات ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲

• مؤلفه مقابله با هیجانات (توانایی مقابله با استرس، همکاری، برقراری روابط صمیمانه و ارتباط مؤثر) با ۸ گویه: سوالات ۳۳، ۳۴، ۳۵، ۳۶، ۳۷، ۳۸، ۳۹، ۴۰

• مؤلفه مشارکت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست (آگاهی‌های زیست‌محیطی، رعایت اصول زیست‌محیطی و مشارکت در فعالیت‌های مرتبط) با ۸ گویه: سوالات ۴۱، ۴۲، ۴۳، ۴۴، ۴۵، ۴۶، ۴۷، ۴۸

• مؤلفه حمل و نقل عمومی و ترافیک (آگاهی‌های ترافیکی، رعایت قوانین و حق تقدم، رعایت نوبت و حقوق جنسیتی) با ۷ گویه: سوالات ۴۹، ۵۰، ۵۱، ۵۲، ۵۳، ۵۴، ۵۵

روایی و پایایی پرسشنامه آموزشهای شهروندی

روایی:

برای آنکه بتوان از نتایج یک ابزار اندازه‌گیری برای ارزیابی یک سازه خاص بهره برد، باید اطمینان حاصل نمود که آن ابزار، محتوای مورد نظر را به طور کامل و دقیق پوشش می‌دهد که این همان مفهوم روایی محتوایی است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند ساخت و اعتباریابی پرسشنامه آموزشهای شهروندی، پژوهشگران برای تعیین روایی از روش روایی محتوا استفاده نمودند. با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه علوم تربیتی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی، شاخص روایی محتوا (CVI) محاسبه گردید که مقدار آن برابر با ۰.۸۵ گزارش شده است. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، می‌توان نتیجه گرفت که این پرسشنامه از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و گویه‌های آن، توانایی لازم برای سنجش ابعاد مختلف آموزش‌های شهروندی را دارا می‌باشند و نتایج آن برای استفاده در پژوهش‌های آموزشی و اجتماعی از اعتبار کافی برخوردار است.

پایایی:

پایایی یک پرسشنامه، بیانگر میزان دقت، ثبات و همسانی درونی نتایجی است که از پاسخگویی افراد مختلف در شرایط مشابه به دست می‌آید و نشان‌دهنده این است که ابزار اندازه‌گیری تا چه اندازه از خطاهای تصادفی در فرآیند سنجش مصون بوده است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در تحقیق داخلی انجام شده بر روی این پرسشنامه، برای تعیین پایایی از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. مقدار ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای این پرسشنامه برابر با ۰.۹۰ گزارش شده است. این رقم که به طور چشمگیری بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، نشان‌دهنده پایایی بسیار بالای پرسشنامه و همسانی درونی عالی میان گویه‌های آن است و این اطمینان را به پژوهشگران می‌دهد که نتایج حاصل از این ابزار از ثبات و قابلیت اعتماد بالایی برخوردار بوده و می‌توانند با اطمینان کامل از آن در تحقیقات علمی، پایان‌نامه‌ها و طرح‌های پژوهشی خود بهره ببرند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه