پرسشنامه استاندارد ساختار سازمانی مینتسبرگ 1979

مشخصات پرسشنامه استاندارد ساختار سازمانی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد ساختار سازمانی

تعریف مفهومی

ساختار سازمانی به عنوان یک سازه مدیریتی و سازمانی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه روابط رسمی و غیررسمی، الگوهای ارتباطی، سلسله مراتب اختیار، تقسیم کار، قوانین و رویه‌ها و همچنین نظام‌های هماهنگی و کنترل در یک سازمان اطلاق می‌گردد که چارچوب کلی سازمان را برای دستیابی به اهداف خود فراهم می‌آورد. این سازه نه تنها شامل ابعاد ایستا و شکلی نظیر نمودار سازمانی و تعداد سطوح مدیریتی می‌شود، بلکه جنبه‌های پویا و رفتاری مانند میزان تمرکز یا عدم تمرکز، درجه رسمیت و پیچیدگی ساختاری، گستره کنترل و نحوه توزیع اختیار تصمیم‌گیری را نیز دربرمی‌گیرد و ریشه در تعامل پیچیده عوامل محیطی، فناوری، اندازه و استراتژی سازمانی دارد (مینتسبرگ، ۱۹۷۹).

تعریف عملیاتی

ساختار سازمانی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۳ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه پیچیدگی (شامل تعداد عناوین شغلی، سطوح مدیریتی، واحدهای سازمانی، گستره جغرافیایی و میزان وجود شرح شغل) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶

• مؤلفه رسمیت (شامل میزان انحراف از ضوابط، وجود دستورالعمل‌ها، میزان رعایت قوانین، استقلال مدیران از مقررات و مدون بودن قوانین) با ۶ گویه: سوالات ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه تمرکز (شامل دخالت مدیران عالی در جمع‌آوری و تفسیر اطلاعات، کنترل اجرای تصمیمات، اختیارات مدیران اداره‌ها در بودجه، ارزیابی، استخدام، پاداش، خرید و انجام امور استثنایی و همچنین میزان آموزش تخصصی کارکنان و حیطه نظارت) با ۱۱ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد ساختار سازمانی

روایی:

در حوزه مطالعات مدیریت سازمانی و تئوری‌های ساختار، یکی از شاخص‌های بنیادین برای اطمینان از کیفیت یک ابزار اندازه‌گیری، میزان توانایی آن در سنجش دقیق و جامع مفهوم مورد مطالعه است که با عنوان اعتبار یا روایی شناخته می‌شود و نشان می‌دهد که آیا یک پرسشنامه به واقع، سازه‌ی مدنظر را با تمام ابعاد و ظرایف آن می‌سنجد یا صرفاً سطحی از آن را پوشش می‌دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند ترجمه و اعتباریابی این پرسشنامه در ایران، پژوهشگران به منظور حصول اطمینان از تناسب و غنای محتوایی گویه‌ها با فرهنگ سازمانی کشور، از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات جمعی از متخصصان و خبرگان حوزه مدیریت سازمانی و رفتار سازمانی استفاده نمودند. تحلیل‌های آنان نشان داد که گویه‌های این ابزار از هماهنگی مفهومی بالایی با سازه‌ی ساختار سازمانی و ابعاد سه‌گانه آن یعنی پیچیدگی، رسمیت و تمرکز برخوردار هستند و شاخص روایی محتوایی (CVR) برای کل پرسشنامه مقدار ۰.۸۲ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از حداقل معیار پذیرش یعنی ۰.۷ قرار دارد، می‌توان با اطمینان خاطر اذعان نمود که پرسشنامه ساختار سازمانی مینتسبرگ از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و کاربرد آن در پژوهش‌های مرتبط با طراحی سازمانی و مدیریت تحول در سازمان‌های ایرانی از اعتبار علمی کافی برخوردار می‌باشد.

پایایی:

پایایی یا قابلیت اعتماد یک ابزار اندازه‌گیری، به میزان دقت، ثبات و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط مختلف و در طول زمان اشاره دارد و نشان می‌دهد که یک پرسشنامه تا چه حد از خطاهای تصادفی و نوسانات مزاحم در امان بوده و می‌توان بر یافته‌های حاصل از آن برای تصمیم‌گیری‌های سازمانی و مدیریتی اتکا نمود (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند هنجاریابی این پرسشنامه در ایران، به منظور بررسی همسانی درونی و پایایی آن، از روش محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که نتایج نشان داد مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۶ بوده است. این مقدار بالا حاکی از همبستگی درونی عالی و انسجام قوی بین گویه‌های پرسشنامه می‌باشد و نشان می‌دهد که تمامی سوالات به خوبی سازه‌ی ساختار سازمانی را در فرهنگ ایرانی اندازه‌گیری می‌کنند. نظر به اینکه این ضریب به مراتب بیشتر از معیار استاندارد ۰.۷ قرار دارد، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه ساختار سازمانی مینتسبرگ از پایایی بسیار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری و استحکام لازم برای استفاده در پژوهش‌های علمی، ارزیابی‌های سازمانی و طرح‌های بهبود ساختاری و طراحی مجدد سازمان‌ها برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه