پرسشنامه سرمایه اجتماعی محقق ساخته

مشخصات پرسشنامه سرمایه اجتماعی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه سرمایه اجتماعی

تعریف مفهومی

سرمایه اجتماعی به عنوان یک سازه چندبعدی و میان‌رشته‌ای تعریف می‌شود که به مجموعه هنجارها، اعتماد، شبکه‌های اجتماعی، پنداشت‌ها و ارتباطات موجود در یک جامعه اطلاق می‌گردد که از طریق تسهیل همکاری و تعامل بین افراد و گروه‌ها، زمینه‌ساز دستیابی به منافع جمعی، افزایش انسجام اجتماعی، بهبود کیفیت زندگی و توسعه پایدار می‌شود و نقش اساسی در ارتقای سرمایه انسانی و اقتصادی ایفا می‌کند (طراح پرسشنامه، ۱۳۹۰).

تعریف عملیاتی

سرمایه اجتماعی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۸۸ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه اعتماد اجتماعی (میزان اعتماد فرد به افراد، گروه‌ها، نهادها و نظام‌های اجتماعی مختلف) با ۲۷ گویه: سوالات ۱ تا ۲۷

• مؤلفه هنجارهای اجتماعی (میزان پایبندی فرد به قوانین، ارزش‌ها، آداب و رسوم و هنجارهای جامعه) با ۲۱ گویه: سوالات ۲۸ تا ۴۸

• مؤلفه پنداشت‌ها (ادراکات و برداشت‌های فرد از وضعیت موجود جامعه در زمینه‌هایی مانند عدالت، امنیت، فساد، رونق اقتصادی و سلامت روابط خانوادگی) با ۱۲ گویه: سوالات ۴۹ تا ۶۰

• مؤلفه شبکه‌های اجتماعی (میزان مشارکت، عضویت و پیوند فرد در گروه‌ها، تشکل‌ها و فعالیت‌های جمعی) با ۱۵ گویه: سوالات ۶۱ تا ۷۵

• مؤلفه ارتباطات اجتماعی (میزان تعامل، مراوده، مشورت و استفاده از رسانه‌ها و ارتباطات در زندگی روزمره) با ۱۳ گویه: سوالات ۷۶ تا ۸۸

روایی و پایایی پرسشنامه سرمایه اجتماعی

روایی:

در حوزه پژوهش‌های اجتماعی و علوم رفتاری، روایی محتوا به این معناست که ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان توانسته است تمامی ابعاد و مؤلفه‌های سازه مورد نظر را به‌طور جامع و دقیق پوشش دهد و سؤالات آن از نظر متخصصان، از ارتباط، شفافیت و تناسب مفهومی مناسبی با صفت مورد سنجش برخوردار هستند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۳۹۸) در پژوهشی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی این مقیاس بر روی جامعه شهروندان ایرانی انجام دادند، برای تعیین اعتبار محتوا از نظرات متخصصان علوم اجتماعی، جامعه‌شناسی و روانشناسی اجتماعی بهره گرفتند که نمره روایی ۰.۸۴ محاسبه گردید. با توجه به اینکه این مقدار بالاتر از معیار قابل قبول ۰.۷ است، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه سرمایه اجتماعی محقق‌ساخته از روایی محتوایی مطلوبی در بافت فرهنگی ایران برخوردار بوده و برای استفاده در تحقیقات علمی، طرح‌های توسعه اجتماعی و ارزیابی‌های جامعه‌شناختی از اعتبار مناسبی برخوردار است.

پایایی:

در علوم اجتماعی و پژوهش‌های کمی، پایایی یک ابزار سنجش معرف میزان دقت، ثبات و همسانی درونی آن است که نشان می‌دهد نتایج حاصل از پرسشنامه در اجراهای مکرر تا چه حد تکرارپذیر و عاری از خطاهای تصادفی می‌باشند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۳۹۷) در پژوهشی که با هدف هنجاریابی این پرسشنامه بر روی جامعه جمعیت عمومی شهرهای بزرگ ایران صورت گرفت، ضریب آلفای کرونباخ معادل ۰.۹۲ را گزارش کردند. با عنایت به اینکه مقدار محاسبه شده به‌طور قابل‌توجهی از آستانه ۰.۷ فراتر رفته است، پایایی و قابلیت اعتماد بالای این ابزار در سنجش سرمایه اجتماعی در ایران مورد تأیید قرار گرفته و استفاده از آن در پژوهش‌های اجتماعی، طرح‌های توسعه و مطالعات جامعه‌شناسی توصیه می‌شود.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه